Në 25 faqe, me përmbajtje të ngjashme si Opinioni i botuar të Premten – Komisioni  Venecias publikon të gjitha vërejtjet dhe rekomandimet për ligjin e përdorimit të gjuhës

Rekomandimet kryesore në fushën e drejtësisë dhe të dispozitave penale mbeten të rëndësishme, por shton se projektligji tejkalon kornizat e parashikuara evropiane. Përfundimet e opinionit përsëritin kërkesën e autoriteteve në vend për të rishqyrtuar përdorimin e ligjit përmes konsultimit me të gjithë palët e interesuara në vend.

Mendimi i Komisionit të Venecias është se në disa fusha, ligji tejkalon imponimin e asaj që është vërtetuar se është një detyrim ligjor jorealist për institucionet publike. Sidomos në rastin e dispozitave që parashikojnë përdorimin e gjuhës shqipe në proceset gjyqësore të formuluara në atë mënyrë të gjerë që sigurisht që do të kërkojë vite përgatitjeje të zbatohen plotësisht.

Opinioni shton gjithashtu se shumë prej dispozitave nuk kanë qartësi dhe saktësi pasi disa nene të ligjit janë shumë të përgjithshëm. Sipas mendimit të tij, Komisioni vëren gjithashtu idenë e uniformave dhe kartëmonedhave dygjuhëshe, për të cilat thotë se janë jashtë kornizës evropiane, por jo të pashembullt.

Sipas komisionit, neni 8 i Ligjit për gjuhët tejkalon standardet minimale për mbrojtjen e minoriteteve. Edhe Karta Evropiane e detajuar e të Drejtave të Njeriut nuk parashikon detyrime të tilla në lidhje me kartëmonedhat, monedhat, pullat dhe uniformat e një vendi.

Përdorimi i gjuhës shqipe në disa pjesë të jetës shoqërore të shtetit është i përhapur. Kjo është veçanërisht rasti në dispozitat ligjore për përdorimin e gjuhëve të tjera në proceset gjyqësore. Kjo do të ngadalësojë procedurat gjyqësore, në kundërshtim me të drejtën për gjykim brenda një kohe të arsyeshme. Një pjesë e ligjit tejkalon standardet minimale për mbrojtjen e minoriteteve.

Kërkesa e autoriteteve në vend për të rishqyrtuar përdorimin e ligjit përmes konsultimit me të gjithë palët e interesuara në vend përsëritet kryesisht.

Mendimi i Komisionit të Venecias është se në disa fusha, ligji tejkalon imponimin e asaj që është vërtetuar se është një detyrim ligjor jorealist për institucionet publike.

Ligjvënësi duhet të rishqyrtojë Ligjin për gjuhët në lidhje me heqjen e dispozitave të ligjit në lidhje me dygjuhësinë në procedurat gjyqësore. Nevoja për të ndryshuar Art. 3 i Ligjit që parashikon përdorimin e gjuhës shqipe në komunikimin e brendshëm dhe ndërinstitucional duke kufizuar fushën e tij në komunikimin zyrtar të shkruar, rekomandon Komisioni i Venecias.

Ligji është gjithashtu i paqartë në pjesën kur gjuha shqipe konsiderohet gjuhë zyrtare (të gjitha organet e qeverisë qendrore, ndërmarrjet publike, agjensitë, drejtoritë, institucionet dhe organizatat, komitetet).

Sipas Komisionit, nuk është e qartë nëse janë ndërmarrje private – shërbime postare, kompani transporti, spitale, kopshte kopshtesh, dyqane mediatike dhe të ngjashme.

Komisioni vëren se është jashtëzakonisht e gjerë të zhvillohen procedime përpara institucioneve publike në gjuhën maqedonase dhe shqipe (procesi zgjedhor, arsimi, shkenca, shëndetësia, kultura, policia, transmetimi, noteri publik, infrastruktura, regjistrat civilë, dokumentacioni personal, financat, etj. ekonomia, etj).

Komisioni paralajmëron gjithashtu se imponimi i përdorimit të shqipes ose i ndonjë gjuhe tjetër të minoriteteve për qytetarët (administrata publike, proceset gjyqësore, dokumentet personale) është një shkelje e së drejtës individuale për lirinë e shprehjes. Kjo është e garantuar me Kushtetutë, e cila, nga ana tjetër, parashikon përdorimin e gjuhës jo-shumicë si të drejtë individuale, jo si detyrim, dhe është Gjykata Kushtetuese që vlerëson kushtetutshmërinë në shtet.

Ndër të tjera, Komisioni rekomandon uljen ose vonimin e gjobave të parashikuara në kundërshtim me ligjin, i cili sipas tij është shumë i lartë.

Rekomandohet gjithashtu që qeveria të analizojë arsyet pse zbatimi i ligjit të vitit 2008 për gjuhët është bërë problematik.

Ligji për përdorimin e gjuhëve u miratua vitin e kaluar.
Ai u votua nga parlamenti në 11 janar dhe 14 mars, por Presidenti i atëhershëm Gjorge Ivanov nuk pranoi ta nënshkruajë atë me arsyetimin se ishte antikushtetues. Ligji publikohet në Gazetën Zyrtare me nënshkrimin e Kryetarit të Kuvendit.

Ligji përcakton në të gjitha organet shtetërore, institucionet qendrore, ndërmarrjet publike, agjencitë, drejtoritë, institucionet dhe organizatat, komitetet, personat juridikë që ushtrojnë kompetenca publike nën ligj dhe institucione të tjera, gjuha zyrtare, përveç maqedonishtes dhe alfabeti i saj, duhet të jetë gjuha që flitet nga 20% e qytetarëve në vend.